Lawr ar y fferm

Mae byngalo Gwynfan wedi ei adeiladu ar fferm fynydd Gwynfan yn Powys, Canolbarth Cymru. Mae’r fferm 320 erw wedi ei ffermio gan deulu’r Mills am 65 o flynyddoedd, gyda’r drydedd cenhedlaeth yn dangos diddordeb i ddilyn y draddodiad amaethyddol.
Mae yna lwybr cyhoeddus yn pasio’r byngalo ac yn mynd drwy glôs y fferm a thros y caeau. Mae yna’n rhannu’n ddau ac mae gennych ddewis pu’n a’i i:

Ddilyn y llwybr i lawr nes cyrraedd pentref Llanyre
Dringo i fyny’r bryn sydd yn codi i 1400 troedfedd a mwynhau golygfeydd Sir Faesyfed a thu hwnt (lle da am bicnic)

Mae’r fferm yn cadw gwartheg stôr sy’n cael eu gwerthu ym mart Talgarth pan maent tua 12 mis. Lloi croes Charolais neu Belgian Blue a gedwir ar y fferm allan o wartheg Limousin x Belgian Blue a tharw Charolais, a Limousin pur gyda tharw Belgian Blue. Mae nhw’n lloia rhwng Mis Mawrth ag Ebrill.

Mae’r fferm hefyd yn cynhyrchu ŵyn tew sy’n cael eu gwerthu rhwng 4-6 mis oed. Gwerthir rhai i Archfarchnad Waitrose a rhai i Randell Parker Foods. Cedwir rhai o’r ŵyn ar y fferm i ddiogelu’r brid cynhefin. Bridiau defaid mynydd Cymreig a hwrdd mynydd Cymreig, a defaid Mule a hwrdd Texel a gedwir. Bydd tymor yr ŵyna yn dechrau yng nghanol Mis Mawrth ac yn gorffen tua chanol Mis Mai.

Dyma beth sy’n digwydd “Lawr ar y fferm” o fis i fis

(gan ddibynnu ar y tywydd)

Medi

Gwerthu ŵyn pan fyddant yn barod
Prynu hyrddod

Hydref

Paratoi defaid i fynd i’r hwrdd
Ŵyn sydd heb ei gwerthu yn cael eu tewhau yn y sied
Ansawdd y borfa yn diriwio a thyfiant yn stopio
Gwartheg dan dô

Tachwedd/ Bwydo’r anifeiliaid

Rhagfyr
Gwaith cynnal a chadw

Ionawr

Bwydo’r anifeiliaid
Gwaith cynnal a chadw
Scanio’r defaid
Rhoi’r tail ar y caeau gwair a silwair os yw’n ddigon sych

Chwefror

Bwydo’r anifeiliaid
Defaid yn dod i fewn dan dô i wyna
Gwaith cynnal a chadw
Tynnu’r lloi o’i mamau

Mawrth

Rhannu’r defaid (dibynnu ar sawl oen maent yn cario) a bwydo dwysfwyd
Lloia
Ŵyna’n dechrau – maent yn cael sylw 24 awr y dydd ac yn achosi sawl noson
ddigwsg i’r ffermwr

Ebrill

Lloia
Ŵyna – cadnoed a brain yn berygl i’r ŵyn bach yn y caeau
Cwrtaith ar y caeau gwair a silwair er mwyn helpu tyfiant y gwanwyn
Aredig

Mai

Glanhau adeiladau’r gwartheg a’r defaid
Ffensio
Marcio’r ŵyn
Gwasgaru tail a chwrtaith
Troi stoc allan o’r caeau gwair a silwair
Cneifio cynffonnau’r defaid er mwyn osgoi pryfed sy’n dodwy wyau yn y gwlan ac yn troi’n maggots, sydd wedyn yn bwyta cnawd y ddafad

Mehefin

Cneifio’r defaid
Edrych ar ol y defaid (drensio rhag llyngyr, ayyb.)
Gwneud silwair tua ddiwedd y mis

Gorffennaf

Gwneud gwair
Gwneud silwair

Awst

Gwneud silwair
Tynnu ŵyn o’r defaid a’i pori ar y borfa fres ar ôl y gwair. (adladd)
Gwerthu ŵyn pan fyddant yn barod